Religie & cultuur in de Lage Landen IKON logo publieke omroep
Lux Het Vermoeden
De Vermoeden Viering
Lux Magazine
Het Vermoeden
   

Het Vermoeden 10 jaar

bloemen

‘Alsof de lucht een kus krijgt’

De tiende verjaardag van Het Vermoeden

Door Marleen Stelling

Met een intens tafelgesprek en een debat in de zaal over de toekomst van het religieus landschap laat Annemiek Schrijver zaterdag 22 september zien waar zij zo goed in is: haar gasten in de schijnwerpers zetten. Zij viert die dag met collega’s, gasten uit het programma en fans het 10-jarig bestaan van Het Vermoeden.

,,Ach, dacht ik toen ik mijn aflevering terugkeek”, zegt theoloog Jan Greven. Hij zit op het podium voorin de zaal van De Nieuwe Liefde aan de Da Costakade in Amsterdam. Ongeveer 230 gasten, waaronder Vermoeden-gasten en fans van het programma luisteren naar het antwoord dat hij geeft op de vragen van gastvrouw Schrijver. Rechts van Greven theatermaker Bright O. Richards en cabaretière Funda Müjde.

Alledrie de gasten van Schrijver verschenen de afgelopen tien jaar op de buis in Het Vermoeden. Een jubileum is dan een uitgelezen gelegenheid om terug te blikken. De zaal valt stil als Greven vertelt dat hij nog maar kortgeleden zijn dochter verloren heeft. Ook Müjde kijkt met andere ogen terug naar haar interview. ,,Twee jaar na de opnames kreeg ik een ongeluk”, zegt ze. ,,Vanaf dat moment kan ik niet meer lopen.” Even pakt ze handvatten aan de wielen van haar rolstoel vast.

Pleidooi
Het gesprek met de drie gasten volgt op een speech van eindredacteur Ida Overdijk en Hannie van Dijk. Laatstgenoemde stond aan de wieg van Het Vermoeden. ,,Je spruit tien jaar zien worden, dat wekt speciale gevoelens op”, zegt ze tijdens haar toespraak. Maar ze kijkt ook naar de toekomst die in het altijd roerige omroepenland onzeker is. ,,Ik houd graag een ernstig pleidooi om Het Vermoeden te koesteren”, zegt ze concluderend.

Tijdens de pauze na het tafelgesprek kijkt Martje van der Heijden, redacteur van Het Vermoeden, terug op de eerste helft. ,,Het was beladen, maar dat past bij onze omroep. Wij schuwen niets”, zegt ze. Onder de aanwezigen schaart zich ook Esther van der Panne van Uitgeverij Meinema. ,,Het gesprek aan tafel was erg goed. Pittige onderwerpen kwamen aan bod, maar dat mag. Voor mij verknoeit dat in ieder geval geen feestelijke stemming.”

Net voor de pauze vroeg Schrijver de aanwezigen tijdens het koffie drinken op een kaartje te schrijven wat zij vermoeden van het religieus landschap in 2025. ,,Dan denk ik aan blijvende vernieuwing”, zegt verteller en theoloog Ferdinand Borger onderweg van het balkon naar de ontvangstzaal. In het verlengde daarvan geeft hij een tip mee voor de toekomst van het programma. ,,Zo nu en dan mogen de makers wat meer de grenzen opzoeken. Het mag van mij wat controversiëler.”

Vuur
In de tweede helft van de feestmiddag wordt verder gesproken over het toekomstbeeld dat de genodigden hebben. De drie nieuwe tafelgasten zijn de theologen Manuela Kalsky, Willem van der Meiden en Tamarah Benima. Zij openen de discussie door te spreken over secularisatie of van desecularisatie. Een rijk debat volgt waarin onder andere migratietheologie, de rol van vrouwen en homoseksualiteit en religie ter sprake komt. Interessante oneliners komen voorbij, waaronder een van Jacobine Geel over de toon waarop het religieus debat wordt gevoerd: ,,Vuur brandt, maar verteert ook.”

Na het zingen van het Vermoedenlied, geschreven door zenleraar Hein Stufkens, lanceert Saskia de Jong het nieuwe tijdschrift Het Vermoeden. Ze overhandigt het tijdschrift aan ‘eerste lezer’ Joep de Hart, onderzoeker van het Sociaal Cultureel Planbureau en schrijver van Zwevende gelovigen. ,,Alle zintuigen worden geprikkeld als je dit tijdschrift in handen hebt. Raak verlicht in de donkere wintermaanden”, spreekt hij de zaal bemoedigend toe.

De avond eindigt met gedicht ‘oe’ van Joke van Leeuwen. ,,Wat een naam krijgt, een naam met een oe erin, de oe van vermoeden en bevroeden”, leest Annemiek Schrijver voor. Het gedicht staat gepubliceerd in het eerste nummer dat voorkomt uit een samenwerking van IKON en NCRV. ,,Je tuit je lippen bij het uitspreken, alsof de lucht een kus krijgt.”

***   ***   ***   ***   ***   ***   ***   ***   ***   ***   ***   

Feestrede - Het Vermoeden
door Hannie van Dijk

Alweer 10 jaar oud. Ze is snel gegroeid en als je aan de wieg hebt gestaan dan krijg je bijzondere gevoelens als je spruit 10 jaar is geworden.

Voordat er nog maar sprake was van een dergelijk televisieprogramma, was er al wel een vermoeden.
De registratie van de kerkdiensten van toen was niet direct een kijkcijferhit. Maar ja, als de opdrachtgever de kerk zelf is, dan wil die natuurlijk gezien en gehoord worden. En de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat je natuurlijk zomaar meer kijkers hebt, dan er mensen gemiddeld in een kerk zitten. Maar toch.

Het getuigt van enige moed om te beslissen dat het anders moet en kan.
En zo ging het dus 10 jaar geleden. Nu is het een ding om een programma van de buis te halen, maar je hebt zo maar niet iets anders.
Het creatieve denken, het out of the box durven gaan, brak aan.
Een klein team leefde zich uit en de meest bijzondere vormen van een religieus programma passeerden de revue. En geloof het of niet het waren geestige tijden. In creatief denken mag namelijk veel. En als je televisiemakers een vinger geeft, ik kan u zeggen: ze nemen de gehele hand.

Uiteindelijk wordt ook in creatief denken elke vorm aan de realiteit getoetst. En zo ontstonden uiteindelijk de eerste contouren van een bijzonder programma. Waarbij er nog geen vermoeden was van een titel.

Een belangrijk criterium in een programma van de IKON is wel dat het moet passen in een religieus kader. Hoe eenvoudig kan het zijn.

Destijds schreef ik dat er sprake zou zijn van een programma in een religieuze en spirituele context.
Daarmee wilde ik toen zeggen dat ook de makers zich bewust zouden zijn van wat hen bezielt en inspireert. Van daaruit is de ontmoeting met de ander, de gast in het programma, een spannende onderneming. En het mocht/moest wat mij betreft vooral over geloven gaan. Wat de mens bezielt, blijft toch altijd weer een mooie ontdekkingstocht.
Geen vrijblijvende gesprekken, die waren en zijn er al genoeg.

Vervolgens was het de opdracht aan de makers om te spelen met het beeld. Televisie, het woord zegt het al, moet iets verbeelden en moet bovenal tot de verbeelding spreken.
En als het wonder echt plaats vindt dan is er ook betekenis te vinden in het beeld achter het beeld.

De kerkelijke leiders van toen waren niet direct enthousiast. Was het niet te vernieuwend, en wat zou de kerkelijke achterban ervan vinden?
Er is veel gepraat destijds, maar uiteindelijk kreeg het programma het voordeel van de twijfel.

En toen nog die naam!
Bij de IKON zijn altijd creatieve geesten aanwezig. Een van mijn collega's destijds kwam op het vermoeden. Ik wist het direct dit moet het zijn, maar dan wel Vermoeden met een hoofdletter.
En gelukkig haalde ook de titel al snel de krant. Collega's theologen, die van het zeker weten, vonden het geen soort van titel. Iemand schreef: de linkse omroep IKON weet alles zeker maar als het om het om geloven gaat hebben ze slechts een vermoeden.

Het Vermoeden was in het ingezonden stuk met een kleine letter geschreven, en dat was jammer wat die ene letter maakt het verschil.

In het begin was het even zoeken, want hoe vind je de juiste IKON toon. Dat wil zoiets zeggen: herkent de kijker het programma. Raakt het mensen, zet het aan tot denken. Wordt de kijker geboeid en geraakt.? Blijven ze kijken?
Om nog maar te zwijgen over alle richtingen die samen IKON vormen.

In de afgelopen 10 jaar hebben veel mensen willen vertellen over hun Vermoeden. Vanuit allerlei visies op religieus beleven, vanuit verschillende kerkelijke richtingen, vanuit andere godsdiensten durfden mensen het aan om te laten zien en horen waar ze een Vermoeden van hebben.

Ooit stond in het programma concept beschreven dat de persoonlijke verhalen zouden kunnen dienen om de kijkster en kijker in staat te stellen hun eigen verhaal, hun eigen Vermoeden op het spoor te komen.
Achter al die verhalen van gewone mensen is een vermoeden denkbaar van een groter Verhaal.

Om die verhalen op het spoor te komen heb je mensen nodig die in staat zijn die betekenisvolle verhalen te achterhalen. Uit ervaring weet ik dat deze redactieleden blijmoedig je huis binnen komen, prettige gesprekspartners zijn en ondertussen een vertrouwensband met je opbouwen dat je in je eigen huis wel wat vertellen wilt. Het zijn mensen die in staat zijn om gasten het achterste van hun gelovige tong te laten zien.

In de afgelopen 10 jaren heeft Annemiek Schrijver onder bezielende aansturing van haar eindredacteur Ida Overdijk het programma mee doen ontwikkelen tot wat het nu is.
Destijds heb ik haar gevraagd of zij dit programma wilde presenteren. Dat wilde ze wel op voorwaarde dat ze zich er ook inhoudelijk mee mocht bemoeien. En zo geschiedde!

Na 10 jaar zie ik een programma op televisie waar ik als gelovig mens graag naar kijk. En soms ervaar ik in de ontmoeting met de ander iets van die Ander met een hoofdletter. Iets van dat grote Vermoeden wat mij gaande houdt in het leven. Uiteraard zijn er ook gasten bij die mij minder inspireren, die ik soms ook niet begrijp. De volgende dag lees ik dan op de website dat juist deze gasten anderen tot grote troost of stimulans zijn geweest.

Na 10 jaar zie ik als oud programmamaker dat er een programma wordt gemaakt dat klasse heeft en dat gemaakt wordt door een professioneel team. Het maken van televisie is een ambacht. En zoals bij de meeste ambachten moet je blijven ontwikkelen en de moed hebben om tegen de verdrukking in nieuwe stappen te zetten. Het programma wijzigt soms van locatie, soms van vormgeving, soms van inhoud. Wat je er aan kunt zien is dat er geen sprake is van stilstand, maar altijd van gedurfde experimenten. Dat roept wel reacties op. Daar zou ik als professioneel team goed naar luisteren. Wat niets kan zo creatief zijn als goede en stevige kritiek.

Na 10 jaar zie ik als oud programmamanager een programma waarvoor het waard is te knokken bij een ieder die maar iets over programmering heeft te zeggen. Het medialandschap wijzigt met grote regelmaat. Het is niet anders in ons omroepbestel. Uit ervaring weet ik dat het niet eenvoudig is om je eigen dierbare programma geplaatst te krijgen. Op deze 10e verjaardag van Het Vermoeden lijkt het me goed nog eens een ernstig pleidooi te houden om Het Vermoeden te koesteren en het nog een lang leven te gunnen. Omdat in het levensbeschouwelijke media landschap Het Vermoeden een eigen unieke plaats inneemt.

Mijn buurmeisje is ook 10 geworden. Ze vertelde me dat er veel gaat veranderen. Ik ben niet langer een kind zei ze. Nu ben ik teenager. Op de vraag wat dit inhield zei ze me, dat ze nu ook haar eigen mening zou gaan geven. Niet dat ze dit nog niet deed, maar nu was het geoorloofd omdat ze 10 is geworden. En zo sprak ze ietwat dreigend: ik kan altijd nog gaan puberen.

Het Vermoeden is 10 geworden. Met grote stappen heeft ze zich ontwikkeld tot een bijzonder programma binnen een religieuze en spirituele context.
Vanwege de samenwerking met de NCRV is er nu ook een tijdschrift met dezelfde naam. Ik wens jullie een lange, mooie en sterke relatie.
Soms gaat Het Vermoeden het land in en kun je als kerkelijke gemeente vragen of ze bij je langs komen.
Met recht kun je zeggen Het Vermoeden is geen kind meer.

Vandaag feliciteer ik de IKON van harte met deze bijzondere verjaardag.
En in het bijzonder feliciteer ik het gehele redactieteam olv Ida Overdijk,
Annemiek Schrijver, Martje van der Heijden, Wilbery Jacobs, Ella Weisbrod, Yvonne Clement. En in dit huidige team betrek ik ook graag de mensen die in de afgelopen 10 jaar ook aan dit programma hebben meegewerkt.

Ik wens jullie in de komende jaren mooie en inspirerende gasten. Ik wens het programma een lang leven, tot in de gloria.

***  ***  ***  ***  ***  ***  ***  ***  ***  ***  *** 

Vooraanstaand auteur op het gebied van religie en cultuurgeschiedenis Karen Armstrong gaf in een videoboodschap haar visie op de toekomst van religie.


Ter gelegenheid van het jubileum werd ook een compilatie van 10 jaar Het Vermoeden gemaakt. Voor wie het gemist heeft of voor wie nog eens wil nagenieten!

 

 

 



 
 
     
    ---